Afrika yageuza ushindani wa mataifa makubwa duniani kuwa fursa kimkakati

Wakati mataifa makubwa duniani yakizidisha ushindani wa ushawishi barani Afrika, serikali za Afrika zinazidi kutumia ushindani huo kama fursa ya kusukuma mbele maslahi yao ya kiuchumi na kimkakati, hali inayoonyesha mabadiliko makubwa katika nafasi ya Afrika kwenye diplomasia ya kimataifa.

Juhudi mpya za kidiplomasia za Rais wa Ufaransa, Emmanuel Macron, anayetarajiwa kutembelea Nigeria, Côte d’Ivoire na Senegal baadaye mwaka huu, zimeangazia mwenendo mpana wa kisiasa unaozidi kujitokeza barani Afrika zaidi ya jitihada za Ufaransa kurejesha uhusiano wake na bara hilo.

Badala ya kuiona Afrika kama uwanja wa mataifa ya kigeni kushindania ushawishi, wachambuzi wanasema serikali nyingi za Afrika sasa zinafuata sera za kigeni zenye msimamo zaidi, zinazoweka mbele maslahi ya kitaifa huku zikishirikiana na washirika mbalimbali kwa wakati mmoja.

Mtazamo huo unaashiria kuachana na mfumo wa miongo kadhaa ambapo nchi nyingi za Afrika zilitegemea zaidi uhusiano wa karibu wa kisiasa na kiuchumi na washirika wachache wa jadi.

Kwa sasa, mataifa ya Afrika yanapanua ushirikiano na kundi kubwa la washirika duniani wakiwemo China, Urusi, Marekani, Umoja wa Ulaya, India, Uturuki na mataifa ya Ghuba, hatua inayolenga kuongeza uwekezaji, kuimarisha uchumi na kuongeza uwezo wa kufanya maamuzi huru ya kidiplomasia.

Mabadiliko hayo yanakuja wakati umuhimu wa Afrika katika siasa na uchumi wa dunia ukizidi kuongezeka.

Bara hilo lina baadhi ya akiba kubwa zaidi duniani ya madini muhimu, rasilimali kubwa za kilimo, masoko yanayokua kwa kasi na idadi kubwa ya vijana kuliko bara lolote duniani.

Kutokana na hali hiyo, Afrika imekuwa kitovu cha mijadala ya kimataifa kuhusu usalama wa nishati, maendeleo ya viwanda, teknolojia na minyororo ya uzalishaji bidhaa.

Faida hizo zimevutia ongezeko kubwa la mataifa yenye nguvu duniani, ambayo sasa yanashindania ushirikiano wa muda mrefu katika sekta za madini, miundombinu, nishati jadidifu, uzalishaji viwandani, teknolojia ya kidijitali na kilimo.

Badala ya kujikita upande mmoja wa nguvu za kisiasa duniani, serikali nyingi za Afrika zinafuata kile wataalamu wa sera za kigeni wanaita ushirikiano wa pande nyingi (multi-alignment), yaani kudumisha uhusiano mzuri na washirika mbalimbali huku zikilinda uhuru wao wa kimkakati.

Nigeria, ikiwa nchi yenye uchumi mkubwa zaidi Afrika, imeendelea kuimarisha ushirikiano wa biashara na uwekezaji na nchi za Ulaya, Asia na Mashariki ya Kati huku ikiendelea kujitambulisha kama kiongozi wa kiuchumi katika ukanda wa Afrika Magharibi.

Nchini Côte d’Ivoire, mageuzi ya kiuchumi na maendeleo ya miundombinu yamevutia uwekezaji mkubwa wa kimataifa, na kuifanya nchi hiyo kuwa miongoni mwa nchi zenye ukuaji mkubwa wa uchumi Afrika Magharibi.

Wakati huo huo, Senegal imepanua ushirikiano wake na washirika mbalimbali wa kimataifa wakati ikiandaa maendeleo ya sekta zake zinazoibuka za mafuta na gesi asilia, huku pia ikibadilisha baadhi ya vipengele vya uhusiano wake wa muda mrefu na Ufaransa.

Mabadiliko ya mkakati wa kidiplomasia wa Afrika yanaonekana pia katika eneo la Sahel, ambako serikali za kijeshi za Mali, Burkina Faso na Niger zimebadili sera zao za ulinzi na uhusiano wa kimataifa, kwa kuvunja mikataba ya kijeshi na Ufaransa na kutafuta ushirikiano na washirika wengine.

Wakati huo huo, Urusi imeongeza ushirikiano wake wa kisiasa, kiusalama na kiuchumi na baadhi ya mataifa ya Afrika kupitia mikutano ya Urusi na Afrika, huku China ikiendelea kuimarisha uwepo wake kupitia ufadhili wa miundombinu, uwekezaji wa viwanda na biashara.

Marekani, Umoja wa Ulaya, Uturuki na mataifa ya Ghuba pia yameongeza juhudi zao za kidiplomasia, wakitambua umuhimu unaoongezeka wa Afrika katika uchumi wa dunia na minyororo ya uzalishaji wa baadaye.

Wachambuzi wa masuala ya siasa wanaamini kuwa ushindani unaoongezeka kati ya mataifa makubwa umeongeza nafasi ya Afrika katika majadiliano ya kimataifa.

Badala ya mataifa hayo kushindania tu upatikanaji wa rasilimali za Afrika, sasa yanashindania kutoa vifurushi bora vya uwekezaji, mikopo, teknolojia na mipango ya maendeleo.

Hali hiyo imewezesha baadhi ya serikali za Afrika kujadiliana kuhusu miradi ya miundombinu, uwekezaji wa viwanda na mikataba ya biashara kwa masharti yanayoendana zaidi na vipaumbele vya maendeleo ya nchi zao.

Hata hivyo, wachumi wanaonya kuwa ongezeko la maslahi ya kimataifa pekee halitoshi kuhakikisha maendeleo endelevu.

Wanasema manufaa ya muda mrefu yatategemea uwepo wa taasisi imara, utawala wenye uwazi na sera zinazohakikisha uwekezaji wa kigeni unasaidia ukuaji wa viwanda, ajira, uhamishaji wa teknolojia na kuongeza thamani ya bidhaa zinazozalishwa ndani ya Afrika.

Kadri shughuli za kidiplomasia zinavyozidi kuongezeka barani Afrika, wachambuzi wanaamini kuwa bara hilo linaingia katika hatua mpya ya mahusiano ya kimataifa—ambapo halitambuliki tena kama eneo la kushindaniwa na mataifa ya nje pekee, bali linazidi kuwa mshiriki anayeyaongoza mataifa hayo kupitia maamuzi ya kimkakati na ushirikiano mpana.

Kwa waangalizi wengi, umuhimu wa ziara ijayo ya Macron Afrika Magharibi haupo tu katika jitihada za Ufaransa kuimarisha uhusiano wake na bara hilo, bali pia unaonyesha mabadiliko ya nafasi ya Afrika katika mfumo wa dunia.

Kwa sasa, Afrika si tena eneo linalopokea tu diplomasia ya kimataifa, bali inazidi kuwa mmoja wa waandaaji wakuu wa mwelekeo huo, ikitumia ushindani wa mataifa makubwa kukuza uchumi, kuimarisha uhuru wa kisiasa na kuongeza ushawishi wake katika dunia yenye nguvu nyingi.