Sh Bil 200 na safari ya kutafuta Ajira, mitaji vijana mil.20

SAA 12 alfajiri, wakati sehemu kubwa ya Jiji la Dar es Salaam bado ipo usingizini, Benedicto Makwisa tayari ameshaanza kazi.

Pembeni mwa Daraja la Tanzanite, anapanga madafu yake kwa ustadi huku akisubiri wateja wa kwanza wa siku. Dakika chache baadaye, mamia ya wakazi wa jiji wanaanza kuwasili kwa ajili ya mazoezi.

Wengine wanakimbia. Wengine wanatembea. Wengine wanaendesha baiskeli.  Kwa wengi, eneo hilo ni sehemu ya mazoezi. Kwa Benedicto, ni sehemu ya kutafuta maisha.

Akiwa na miaka 32, baba wa watoto wawili na mwenye matarajio ya kupata mtoto mwingine katika miezi michache ijayo, biashara ya madafu ndiyo tegemeo kuu la familia yake inayoshi Kigoma.

“Hapa ndipo ninapata riziki ya familia yangu. Watoto wananitegemea. Kila siku lazima nifikirie namna ya kuongeza kipato,” anasema huku akiendelea kuwahudumia wateja wake. Benedicto si tofauti na mamilioni ya vijana wengine nchini.

Anayo ndoto. Anayo nguvu kazi. Anayo hamu ya kufanya kazi. Lakini kama vijana wengi, swali kubwa linalomkabili ni moja; namna ya kupata mtaji wa kupanua biashara na kujenga maisha bora zaidi kwa familia yake.

Swali hilo linaakisi hali ya vijana wengi nchini Tanzania.

Kwa mujibu wa Sensa ya Watu na Makazi ya mwaka 2022, Tanzania ina vijana 20,612,566 wenye umri kati ya miaka 15 na 35, sawa na asilimia 34.4 ya wananchi wote.  Zaidi ya hapo, vijana wanachangia zaidi ya asilimia 55 ya nguvu kazi ya taifa.

Hata hivyo, pamoja na kuwa kundi kubwa zaidi la nguvu kazi, changamoto ya ajira imeendelea kuwa miongoni mwa masuala makubwa yanayowakabili.  Takwimu za serikali zinaonyesha kiwango cha ukosefu wa ajira kwa vijana kinafikia asilimia 12.2.

Nyuma ya asilimia hiyo kuna simulizi nyingi kama ya Benedicto. Simulizi za vijana wanaotafuta mtaji.
Simulizi za vijana wanaotafuta ujuzi. Simulizi za vijana wanaotafuta nafasi ya kuanza. Ndiyo maana mwaka 2026 umeingia katika historia ya Tanzania.

Kwa mara ya kwanza tangu uhuru, Serikali imeanzisha Wizara maalumu ya Maendeleo ya Vijana, hatua inayolenga kuweka nguvu zaidi katika uwezeshaji wa vijana kiuchumi.

Akiwasilisha makadirio ya mapato na matumizi ya wizara hiyo, Waziri wa Nchi, Ofisi ya Rais anayeshughulikia Maendeleo ya Vijana, Joel Nanauka, alisema vijana ni nguvu kubwa ya uzalishaji ambayo lazima iwezeshwe kushiriki kikamilifu katika uchumi wa taifa.

Katika hatua hiyo, Serikali ilitenga Shilingi Bilioni 200 kwa ajili ya kuwawezesha vijana kuanzisha biashara, viwanda vidogo, shughuli za kilimo, mifugo, uvuvi, ubunifu, teknolojia na sanaa. Fedha hizo zimeelekezwa katika sekta mbalimbali zenye uwezo wa kuzalisha ajira kwa maelfu ya vijana.

Lakini swali muhimu linaendelea kubaki: Je, Bilioni 200 zinatosha kubadilisha maisha ya vijana milioni 20.6? Na muhimu zaidi, je, vijana wanaozihitaji zaidi watafikiwa? Mamia ya kilometa kutoka Dar es Salaam, mjini Morogoro, Warda Ramadhan anaamini fursa zinaweza kubadilisha maisha.

Mhitimu huyo wa Chuo Kikuu cha Sokoine cha Kilimo (SUA) alianza saluni ya wanawake akiwa peke yake. Hakukuwa na mtaji mkubwa. Hakukuwa na mtandao mkubwa wa wateja. Kulikuwa na ndoto pekee.
“Sikuanza na watu wengi. Nilianza kwa kutumia kile nilichokuwa nakipenda,” anasema.

Miaka kadhaa baadaye, biashara yake imekuwa zaidi ya saluni. Imekuwa kituo cha mafunzo.
Imekuwa mahali ambapo vijana wengine wamejifunza stadi za ususi, make-up na huduma mbalimbali za urembo.

Baadhi yao wameondoka na kuanzisha biashara zao wenyewe. “Wapo waliokuja kujifunza hapa na baadaye wakaenda kujiajiri wenyewe. Hilo ndiyo jambo linalonipa furaha zaidi,” anasema.

Kwa wataalamu wa maendeleo, simulizi ya Warda inaonyesha jambo moja muhimu; kijana mmoja anapowezeshwa, anaweza kugeuka kuwa chanzo cha ajira kwa wengine. Lakini kwa Isaiah Albert Nyegere, changamoto imekuwa tofauti.

Wanufaika wa mikopo ya vijana wanaamini kuwa mikopo hiyo ni fursa ambayo imeweza kubadilisha maisha yao na wengine.

Akiwa Katibu wa Ulipotu Furniture Group, kikundi cha vijana watano wanaojishughulisha na utengenezaji wa samani, anasema kazi zimekuwepo lakini mtaji umekuwa kikwazo kikubwa.

“Kazi zilikuwa zinapatikana lakini mtaji ulikuwa changamoto kubwa. Wakati mwingine tulilazimika kutafuta watu wa kutusaidia kwa masharti yaliyopunguza faida yetu,” anasema. Kikundi hicho kimeomba mkopo wa Shilingi milioni 250 kupitia mikopo ya asilimia 10 inayotolewa na halmashauri.

Isaiah anaamini mkopo huo unaweza kubadilisha biashara yao na kuongeza ajira. “Hapa tuna vijana zaidi ya 40 wanaokuja kufanya kazi kila siku. Tukipata mtaji mkubwa zaidi, tunaweza kuongeza uzalishaji na kuajiri vijana wengi zaidi,” anasema. Kauli hiyo inaungwa mkono na mwenzake, Innocent Richard Yamuruma.

Kwa mtazamo wake, ajira si suala la kipato pekee. Ni suala la usalama wa jamii. “Tunapowapa vijana nafasi ya kufanya kazi, tunawasaidia kupata kipato lakini pia tunawasaidia kuepuka mazingira yanayoweza kuwapeleka kwenye vitendo visivyofaa,” anasema.

Hata hivyo, uchambuzi wa takwimu unaonyesha changamoto bado ni kubwa. Kwa mujibu wa Wizara ya Maendeleo ya Vijana, maombi 30,384 yamewasilishwa kuwania fursa mbalimbali za uwezeshaji.
Katika awamu ya kwanza, zaidi ya Shilingi Bilioni 48.6 zimetolewa huku vijana 10,000 wakitarajiwa kunufaika moja kwa moja.

Aidha, vikundi 5,199 vya vijana vimepata mikopo yenye thamani ya zaidi ya Shilingi Bilioni 52 kupitia mfumo wa mikopo ya asilimia 10 ya halmashauri. Vijana 5,746 wamepata mafunzo ya uanagenzi huku wengine 7,826 wakipatiwa mafunzo ya kuwawezesha kushindania ajira ndani na nje ya nchi.

Takwimu hizo zinaonyesha juhudi kubwa za serikali. Lakini pia zinaonyesha ukubwa wa kazi iliyobaki.
Ikiwa vijana nchini ni zaidi ya milioni 20, bado kuna mamilioni wanaohitaji kufikiwa na programu za uwezeshaji. Mtaalamu wa Uchumi, Dk. Lutengano Mwinuka, anaamini uwezeshaji wa vijana lazima uende sambamba na mazingira mazuri ya biashara.

“Hatua ya serikali kuongeza tozo katika baadhi ya bidhaa za urembo zinazoingizwa nchini inalenga kulinda uchumi wa ndani na kuongeza fursa za masoko kwa bidhaa zinazozalishwa nchini. Hali hiyo inachangia kuwa na uchumi endelevu na kuzalisha ajira zaidi kwa nguvu kazi ya ndani,” anasema.
Kwa mujibu wake, mtaji pekee hautoshi.

“Mikopo ni muhimu, lakini vijana wanahitaji pia soko la bidhaa na huduma wanazozalisha. Hapo ndipo ajira endelevu hujengwa,” anasema.

Kwa upande wake, Rais wa Chama cha Makandarasi Wanawake Tanzania, Mhandisi Judith Odunga, anaamini uwekezaji kwa vijana ni uwekezaji katika uchumi wa baadaye wa taifa. “Kila kijana anayepata nafasi ya kujifunza, kufanya kazi au kuanzisha biashara anakuwa sehemu ya kujenga uchumi wa kesho,” anasema.

Rais Samia Suluhu Hassan amekuwa akisisitiza mara kwa mara kuwa vijana ni rasilimali muhimu ya taifa na kwamba uwekezaji kwao ni msingi wa maendeleo ya muda mrefu ya Tanzania.

Kauli hiyo inaonekana kutafsiriwa katika hatua za kuongeza fursa za mitaji, mafunzo, ubunifu na ajira. Lakini mafanikio ya hatua hizo hayatapimwa kwa ukubwa wa bajeti.

Hayatapimwa kwa idadi ya mikutano. Hayatapimwa kwa idadi ya hotuba. Yatapimwa kwa idadi ya vijana watakaobadilisha maisha yao. Yatapimwa kwa idadi ya biashara zitakazoanzishwa. Yatapimwa kwa idadi ya vijana watakaogeuka kutoka waombaji wa kazi na kuwa waajiri.

Jua linapoanza kupanda juu ya Bahari ya Hindi, Benedicto anaendelea kuwahudumia wateja wake mmoja baada ya mwingine. Mbele yake yapo madafu. Lakini akilini mwake yapo majukumu makubwa zaidi.
Ada za shule. Mahitaji ya familia. Na mtoto anayetarajiwa kuzaliwa muda si mrefu.

Kwa Benedicto, mjadala wa ajira za vijana haupo kwenye ripoti za serikali pekee. Upo kwenye uwezo wa kupata kipato. Upo kwenye nafasi ya kupanua biashara. Upo kwenye matumaini ya kuwapa watoto wake maisha bora zaidi. Na huenda hapo ndipo maana halisi ya uwekezaji wa Bilioni 200 inapopatikana; si kwenye takwimu za bajeti, bali katika maisha ya vijana wanaosubiri fursa ya kubadilisha kesho yao.

Kwa sababu mwisho wa yote, maendeleo ya vijana hayapimwi kwa fedha zilizotengwa. Hupimwa kwa idadi ya ndoto zinazotimia. Na kwa Benedicto Makwisa, ndoto kubwa zaidi kwa sasa ni moja tu; kuhakikisha mtoto anayekuja anazaliwa katika Tanzania yenye fursa nyingi zaidi kuliko alizozikuta yeye.