Tanzania kunufaika ushirikiano wa kilimo na urusi

Urusi inazidi kuwa msambazaji muhimu wa chakula na pembejeo za kilimo barani Afrika, hali inayochochea matumaini kuwa mbolea, teknolojia na utaalamu wake wa kilimo vinaweza kusaidia kuongeza uzalishaji wa chakula katika bara hilo.

Hata hivyo, kwa Tanzania na nchi nyingine za Afrika, swali muhimu ni iwapo ushirikiano huo utajenga uwezo wa ndani wa kuzalisha chakula na pembejeo au utaongeza utegemezi wa bidhaa kutoka nje.

Katika nusu ya kwanza ya mwaka 2026, Urusi ilisafirisha zaidi ya tani milioni 11 za bidhaa za kilimo kwenda Afrika, na kupata mapato ya takribani dola bilioni 2.9 za Marekani. Ngano ilichangia sehemu kubwa ya mauzo hayo, huku nchi hiyo ikisafirisha zaidi ya tani milioni 10 za zao hilo kwenda katika zaidi ya nchi 40 za Afrika.

Takwimu hizo zinaonesha kuongezeka kwa nafasi ya Urusi katika soko la chakula barani Afrika, lakini pia zinaibua changamoto kuhusu usalama wa chakula iwapo nchi za bara hilo zitaendelea kutegemea zaidi bidhaa kutoka nje.

Utegemezi mkubwa wa ngano, mbolea na pembejeo nyingine kutoka Urusi unaweza kuziweka nchi za Afrika katika hatari ya kukumbwa na uhaba endapo kutatokea changamoto katika uzalishaji, usafirishaji, malipo ya kimataifa au sera za biashara za nchi hiyo.

Machi 2026, Urusi ilisimamisha kwa muda usafirishaji wa nje wa nitrati ya ammoniamu, aina ya mbolea ya nitrojeni, ili kutanguliza mahitaji ya wakulima wake wa ndani. Hatua hiyo inaonesha namna maamuzi ya nchi moja yanavyoweza kuathiri upatikanaji wa pembejeo katika masoko ya kimataifa.

Kwa Tanzania, suala hilo ni muhimu kwa sababu sekta ya kilimo bado inategemea kwa kiwango kikubwa mbolea kutoka nje. Shirika la Chakula na Kilimo la Umoja wa Mataifa (FAO) liliripoti Julai 2026 kuwa takribani asilimia 95 ya mahitaji ya mbolea nchini yalikuwa yakikidhiwa kupitia uagizaji kutoka nje.

Hali hiyo inaifanya Tanzania kuwa katika hatari ya kuathiriwa na kupanda kwa bei za kimataifa, changamoto za usafirishaji na ucheleweshaji wa bidhaa bandarini.

Kwa hiyo, mbolea kutoka Urusi inaweza kuwa fursa ya kukuza uzalishaji wa kilimo, lakini pia inaweza kuwa chanzo kingine cha utegemezi iwapo Tanzania haitajenga uwezo wake wa ndani.

Tayari Tanzania imeanza kujadili uwezekano wa kupanua ushirikiano wa kilimo na Urusi.

Katika Jukwaa la Biashara na Uwekezaji kati ya Tanzania na Urusi lililofanyika Arusha Mei 2026, Waziri wa Mambo ya Nje, Mahmoud Thabit Kombo, alitaja mbolea kuwa miongoni mwa maeneo muhimu ya uwekezaji.

Mamlaka ya Udhibiti wa Mbolea Tanzania (TFRA) pia ilieleza kuwa majadiliano yalihusu fursa za kuendeleza sekta ya mbolea na pembejeo za kilimo.

Hata hivyo, kipaumbele cha Tanzania kinapaswa kuwa kuvutia uwekezaji unaowezesha uhamishaji wa teknolojia, uzalishaji wa mbolea nchini, utengenezaji na matumizi ya mashine za kilimo, mifumo ya umwagiliaji, mbegu bora, teknolojia za kuhifadhi mazao, tafiti za udongo na mafunzo kwa wakulima.

Iwapo kampuni za Urusi zitaishia kusafirisha mbolea kwenda Tanzania, nchi itaendelea kutegemea wasambazaji wa nje. Lakini zikishirikiana na kampuni za ndani kujenga viwanda vya uzalishaji wa mbolea, kutoa mafunzo kwa wahandisi na wanasayansi wa Kitanzania na kuendeleza tafiti za kilimo, ushirikiano huo unaweza kuleta manufaa makubwa zaidi ya kiuchumi.

Utegemezi wa pembejeo za kilimo kutoka nje umekuwa ukiifanya Afrika kuwa katika hatari ya misukosuko inayotokea nje ya bara hilo.

Benki ya Maendeleo ya Afrika (AfDB) imewahi kueleza kuwa Urusi na Ukraine zilikuwa miongoni mwa wasambazaji wakuu wa ngano, mahindi, mafuta ya alizeti na mbolea kwa nchi za Afrika. Vita kati ya nchi hizo vilichangia kupanda kwa bei za chakula na mbolea katika masoko ya kimataifa.

Mwaka 2026, changamoto za usafirishaji katika eneo la Mlango-Bahari wa Hormuz ziliendelea kuonesha udhaifu wa mifumo ya kimataifa ya usambazaji wa mbolea. FAO ilionya kuwa kukatika kwa upatikanaji wa mbolea na pembejeo nyingine kunaweza kuwa tishio kubwa kwa uzalishaji wa chakula duniani, huku AfDB ikizitaka serikali za Afrika kuchukua hatua za kukabiliana na upungufu wa mbolea.

Kwa hali hiyo, Afrika haiwezi kujenga usalama wake wa chakula kwa kutegemea dhana kwamba nchi nyingine zitaendelea kusambaza mahitaji yake wakati wote.

Kwa Tanzania, fursa iliyopo ni kujadiliana kuhusu ushirikiano wa kilimo unaowezesha teknolojia na uwekezaji wa nje kuongeza uzalishaji wa ndani.

Kampuni za Urusi zinaweza kushiriki katika ujenzi wa viwanda vya mbolea, uendelezaji wa kilimo cha kisasa, umwagiliaji, tafiti za kilimo na viwanda vya kusindika mazao. Hata hivyo, mikataba ya uwekezaji inapaswa kuweka masharti yanayopimika kuhusu uhamishaji wa teknolojia na ushiriki wa kampuni za Kitanzania katika minyororo ya uzalishaji na usambazaji.

Urusi haipaswi kuwa chanzo kipya cha utegemezi wa kilimo kwa Afrika, kama ambavyo bara hilo halipaswi kutegemea kwa kudumu Ulaya, Marekani au mataifa mengine kwa mahitaji muhimu ya chakula na pembejeo.

Afrika ina ardhi, nguvu kazi, rasilimali na soko linalokua, ambavyo vinaweza kutumika kujenga sekta imara ya kilimo. Hata hivyo, changamoto kubwa imeendelea kuwa uwezo mdogo wa kubadilisha rasilimali hizo kuwa mifumo ya uzalishaji inayotumia teknolojia za kisasa.

Kwa Tanzania, hali ya sasa inaonesha umuhimu wa kuchukua hatua. FAO iliripoti kuwa matumizi madogo ya mbolea yalikuwa yakiathiri mavuno ya mazao mwaka 2026, huku mamia ya maelfu ya watu wakitarajiwa kukabiliwa na uhaba mkubwa wa chakula katika kipindi fulani cha mwaka huo.

Suluhisho la muda mrefu linapaswa kuelekezwa katika kuongeza uzalishaji wa mbolea barani Afrika, kuboresha teknolojia za kilimo, kuimarisha taasisi za utafiti, kupanua umwagiliaji, kuboresha uhifadhi wa mazao na kujenga mifumo ya kikanda ya uzalishaji na usambazaji wa pembejeo.

Tanzania inapaswa kujadiliana na washirika wake kwa lengo la kuhakikisha ushirikiano unaacha viwanda, maarifa, wataalamu wenye ujuzi na uwezo wa kuongeza uzalishaji nchini, badala ya kuishia kupokea meli za mbolea na nafaka.

Lengo linapaswa kuwa kutumia sayansi, teknolojia na uwekezaji wa Urusi pale vinapokuwa na manufaa ya kiuchumi na kimkakati, huku Tanzania ikiendelea kudumisha ushirikiano na masoko mengine, yakiwamo ya Ulaya, Marekani, China na India.

Usalama wa chakula barani Afrika utakuwa imara zaidi pale nchi za bara hilo zitakapokuwa na uwezo wa kuchagua wasambazaji wao badala ya kuwategemea.

Kwa Tanzania, ushirikiano na Urusi haupaswi kuonekana kama suluhisho la moja kwa moja la tatizo la uhaba wa chakula, bali kama fursa ya kuharakisha maendeleo ya mfumo wa kilimo unaoweza kuzalisha chakula na pembejeo nyingi zaidi ndani ya nchi.

Mapinduzi halisi ya kilimo barani Afrika hayatapimwa kwa kiasi cha chakula kinachoingia kutoka Urusi, bali kwa kiwango cha maarifa, teknolojia na uwezo wa uzalishaji ambavyo Afrika itaweza kujenga ndani ya mipaka yake.