Tanzania yatakiwa kubadili ahadi za urusi

Tanzania inapojiandaa kuimarisha ushirikiano wa kiuchumi na Urusi kuelekea Mkutano wa Tatu wa Urusi na Afrika unaotarajiwa kufanyika Moscow, Oktoba 28 na 29, 2026, changamoto kubwa ni kuhakikisha ahadi za kidiplomasia zinageuka kuwa viwanda, ajira, teknolojia na manufaa yanayopimika kwa uchumi wa taifa.

Tanzania na Urusi zimepanua mazungumzo ya ushirikiano katika sekta za kilimo, madini, viwanda, nishati, usafirishaji, dawa, mifumo ya kidijitali, elimu na utalii. Katika Jukwaa la Biashara na Uwekezaji kati ya Tanzania na Urusi lililofanyika Arusha Mei mwaka huu, maafisa wa nchi hizo pia walijadili makubaliano ya kulinda uwekezaji kwa lengo la kupunguza hatari zinazowakabili wawekezaji.

Hata hivyo, kutaja sekta nyingi za ushirikiano pekee hakumaanishi kuwa nchi ina mkakati madhubuti wa uwekezaji.

Changamoto inayoweza kuikabili Tanzania ni mkutano mwingine wa ngazi ya juu kuishia katika picha, hati za makubaliano na matamko ya kisiasa, huku nchi ikiendelea kuuza malighafi nje na kuagiza bidhaa zilizokamilishwa kutoka mataifa mengine.

Mkutano wa Tatu wa Urusi na Afrika unatarajiwa kujadili biashara, uwekezaji, nishati, kilimo, miundombinu, mifumo ya kidijitali na maeneo mengine ya ushirikiano. Swali muhimu ni iwapo Tanzania itaingia kwenye mkutano huo ikiwa na miradi mahususi ambayo utekelezaji wake unaweza kupimwa baada ya mkutano, badala ya kutegemea ahadi zinazoweza kusahaulika baada ya ujumbe kurejea nyumbani.

Tanzania tayari imetambua maeneo ambayo uwekezaji wa Urusi unaweza kuwa na manufaa, yakiwamo kilimo na uzalishaji wa mbolea. Sekta za nishati, madini, viwanda, teknolojia, dawa na elimu ya ufundi pia zimetajwa kuwa na fursa za ushirikiano.

Hata hivyo, mwaliko wa jumla kwa kampuni za Urusi kuja kuwekeza Tanzania hautoshi. Serikali inapaswa kuandaa na kuweka wazi orodha ya miradi ya kipaumbele kabla ya mkutano, ikionesha kiasi cha uwekezaji kinachohitajika, maeneo itakapotekelezwa, ajira zinazotarajiwa, ushiriki wa wazalishaji wa ndani, malengo ya mauzo ya nje na masharti ya uhamishaji wa teknolojia.

Kwa mfano, kiwanda cha mbolea hakipaswi kupimwa kwa kiasi cha mtaji wa Urusi kilichowekezwa pekee. Tanzania inapaswa kuangalia kiasi cha mbolea kitakachozalishwa nchini, idadi ya Watanzania watakaopata mafunzo, teknolojia itakayobaki nchini na uwezekano wa kiwanda hicho kuhudumia masoko ya nchi jirani za Afrika.

Msingi huo huo unapaswa kutumika katika miradi ya dawa, mashine za kilimo, usindikaji wa chakula, vifaa vya uchimbaji madini na nishati.

Urusi inaweza kutoa mtaji, teknolojia na fursa za kufikia masoko, lakini Tanzania inapaswa kuepuka kujenga sekta zake za kimkakati kwa kutegemea mtoa huduma au teknolojia mmoja wa kigeni.

Jambo hilo ni muhimu zaidi katika sekta za nishati, madini, teknolojia ya nyuklia na mifumo ya kifedha, ambako mikataba na mahusiano ya uwekezaji yanaweza kudumu kwa miongo kadhaa.

Tanzania tayari inajadili na kampuni ya Rosatom ya Urusi uwezekano wa mradi mdogo wa kuzalisha nishati ya nyuklia, huku kampuni inayohusishwa na Urusi ikiendeleza mradi wa urani wa Mto Mkuju.

Wizara ya Madini imesema mradi huo unaweza baadaye kuzalisha zaidi ya ajira za moja kwa moja 4,000 na takribani tani 3,000 za urani kwa mwaka.

Miradi ya aina hiyo inaweza kuleta fursa kubwa za kiuchumi, lakini pia inaonesha umuhimu wa Tanzania kuwa na uwezo thabiti wa kujadiliana na wawekezaji na kulinda maslahi yake.

Uwekezaji wa kigeni haupaswi kumaanisha udhibiti wa kigeni wa minyororo ya thamani ya kimkakati.

Iwapo Tanzania itatoa madini, ardhi na soko, huku kampuni za nje zikibaki na teknolojia, fedha, uwezo wa kuchakata bidhaa na sehemu kubwa ya thamani inayozalishwa, nchi inaweza kuendelea kunaswa katika mfumo wa kutegemea mauzo ya malighafi ambao umekuwa changamoto kwa uchumi mwingi wa Afrika kwa miongo kadhaa.

Kwanza, Tanzania inapaswa kusisitiza uchakataji wa malighafi ndani ya nchi. Katika uwekezaji unaohusisha madini, mazao ya kilimo na rasilimali nyingine, mikataba inapaswa kuweka kipaumbele katika uchakataji nchini badala ya kusafirisha malighafi bila kuongeza thamani.

Pili, inapaswa kudai uhamishaji wa teknolojia. Miradi mikubwa inapaswa kujumuisha mafunzo, ushirikiano wa tafiti na fursa kwa wahandisi, wanasayansi na kampuni za Kitanzania kujenga uwezo wa kitaalamu.

Tatu, Tanzania inapaswa kuhimiza uzalishaji wa bidhaa nchini. Kampuni za Urusi zinazoingia katika soko la Tanzania zinapaswa kujenga mitandao ya wazalishaji na wasambazaji wa ndani badala ya kuagiza vifaa na huduma nyingi kutoka Urusi. Pale sheria zinaporuhusu, masharti hayo yanaweza kujumuishwa katika mikataba ya uwekezaji.

Nne, Tanzania inapaswa kuhimiza ushirikiano wa masoko ya Afrika. Miradi itakayojengwa nchini inapaswa kuandaliwa ili kuzalisha bidhaa zinazoweza kuuzwa Afrika Mashariki na masoko mengine ya bara hilo. Hatua hiyo inaweza kuifanya Tanzania kuwa kitovu cha uzalishaji badala ya soko la matumizi pekee.

Tano, inapaswa kusisitiza uwazi wa ufadhili. Kila mradi mkubwa unapaswa kuweka wazi chanzo cha fedha, dhamana zinazotolewa, namna madeni yatakavyolipwa na hatua zitakazochukuliwa endapo mradi utashindwa kutekelezwa kama ilivyopangwa.

Ushirikiano wa kiuchumi na Urusi haupaswi kuishia katika kuongeza biashara kati ya nchi hizo mbili. Tanzania inaweza kujipanga kuwa kitovu cha viwanda na usafirishaji wa bidhaa kwa kampuni za Urusi zinazotaka kufikia masoko ya Afrika Mashariki na Kati.

Maafisa wa Urusi tayari wameitaja Tanzania kuwa eneo linaloweza kutumiwa na kampuni za nchi hiyo kuingia katika masoko ya Afrika Mashariki, huku usafirishaji, bandari na miundombinu ya ugavi vikitajwa kuwa maeneo ya ushirikiano.

Hata hivyo, Tanzania inapaswa kuhakikisha mkakati huo unanufaisha viwanda vya Kitanzania na Afrika kwa ujumla.

Kampuni ya Urusi ikitumia Tanzania kama njia ya kusafirisha bidhaa kwenda masoko mengine ya Afrika bila kuzalisha bidhaa hizo nchini, manufaa yatakuwa madogo ikiwa bidhaa nyingi zitaingia zikiwa zimekamilishwa na kusambazwa kupitia bandari za Tanzania pekee.

Mfumo bora zaidi unapaswa kujumuisha uzalishaji, uunganishaji wa vipuri na vifaa, uchakataji wa malighafi, huduma za usafirishaji na utaalamu wa kiufundi ndani ya Tanzania.

Hatua hiyo inaweza kuongeza ajira, kuimarisha kampuni za ndani na wakati huohuo kuwapa wawekezaji wa Urusi fursa ya kufikia soko kubwa zaidi la Afrika.

Kwa miongo kadhaa, serikali za Afrika zimekuwa zikishindana kuvutia mitaji ya kigeni kwa kutoa vivutio vya kodi, ardhi, upatikanaji wa rasilimali na fursa nyingine. Tanzania pia inatoa vivutio mbalimbali vya uwekezaji, vikiwamo misamaha au nafuu za kodi na ushuru wa forodha kwa miradi inayokidhi vigezo vilivyowekwa.

Hatari iliyopo ni serikali kujikita mno katika kuvutia wawekezaji na kusahau kujiuliza iwapo uwekezaji huo unazalisha manufaa ya kutosha kwa wananchi.

Kwa sababu hiyo, Tanzania haipaswi kutoa fursa zisizo na masharti kwa Urusi. Msimamo huo unapaswa kutumika pia kwa wawekezaji kutoka nchi za Magharibi, China, India na mataifa ya Ghuba.

Uwezo wa Afrika kujadiliana kwa manufaa yake huongezeka pale serikali zinapolinganisha wawekezaji, kuhimiza ushindani na kufanya maamuzi kwa kuzingatia vipaumbele vya maendeleo ya taifa badala ya mahusiano ya kisiasa pekee.

Tanzania inapaswa kuhakikisha inatoka katika Mkutano wa Tatu wa Urusi na Afrika ikiwa na ahadi za ufadhili zilizoainishwa, ratiba za ujenzi, majina ya kampuni zitakazotekeleza miradi, malengo ya ajira, masharti ya ushiriki wa wazalishaji wa ndani na mifumo ya kutoa taarifa kwa umma kuhusu maendeleo ya miradi.

Mafanikio ya mkutano huo hayatapaswa kupimwa kwa idadi ya makubaliano yatakayosainiwa, bali kwa viwanda vitakavyojengwa, ajira zitakazozalishwa, teknolojia itakayohamishwa na thamani ya kiuchumi itakayobaki nchini.