Iko wapi nafasi ya Mnaigeria Duke-Abiola kiti cha Katibu Mkuu UN?

NEW YORK: Wakati jumuiya ya kimataifa inapokaribia wakati muhimu wa kihistoria katika kumchagua Katibu Mkuu wa kumi wa Umoja wa Mataifa, macho mengi sasa yanaelekezwa nchini Nigeria na uwezekano wa kumwasilisha rasmi Akasoba Zainab Duke-Abiola, mni, kama mwanamke wa Kiafrika mwenye uwezo wa kuweka alama katika juhudi za kuusaka uongozi wa kimataifa unaokubalika na wenye ufanisi.

Duke-Abiola, mwanasheria wa katiba anayeheshimika kimataifa, mwanasiasa mashuhuri na mjane wa marehemu mwanasiasa wa Nigeria na mshindi anayetambulika wa uchaguzi wa urais wa Juni 12, 1993, Chifu M.K.O. Abiola, ameibuka kuwa kitovu cha utetezi endelevu unaofanywa na taasisi za sera za Afrika na mitandao ya kimataifa inayotafuta uwakilishi mkubwa zaidi wa Afrika katika uongozi wa dunia.

Huku Katibu Mkuu aliyepo madarakani, António Guterres, akitarajiwa kukamilisha muhula wake tarehe 31 Desemba 2026, na wajumbe wa Baraza la Usalama wakitafuta kuhitimisha mchakato wa urithi kabla ya mwisho wa mwaka, wadau wanasisitiza kuwa Nigeria inakabiliwa na uamuzi mzito wa kidiplomasia: iwapo itatumia fursa iliyosalia kumwasilisha mwanamke wa Kiafrika mwenye sifa stahiki kwa ajili ya wadhifa huo wa juu zaidi wa kimataifa.

Kuendelea kutafuta mwafaka

Mchakato wa uteuzi umeingia katika awamu nyeti kufuatia kura nane za maoni zisizo rasmi za Baraza la Usalama, bila kupatikana kwa pendekezo rasmi kwa Baraza Kuu.

Tofauti hii ni muhimu. Upigaji kura usio rasmi hutoa ishara ya mapendeleo ya kidiplomasia lakini haujengi pendekezo rasmi la Baraza la Usalama wala uteuzi.

Chini ya Ibara ya 97 ya Mkataba wa Umoja wa Mataifa, Katibu Mkuu huteuliwa na Baraza Kuu kwa pendekezo la Baraza la Usalama.

Kutokuwepo kwa pendekezo la mwisho, pamoja na uteuzi wa ziada, kunamaanisha kuwa mchakato wa uchaguzi bado uko wazi rasmi.

Kwa watetezi wa ugombea wa Duke-Abiola, hali hii inatoa fursa ambayo lazima itathminiwe kwa haraka, uhalisia na ushiriki wa kimkakati wa kidiplomasia.

Uwazi wa Washington na unyumbufu wa Moscow

Ishara za hivi karibuni za kidiplomasia kutoka Washington na Moscow zimeleta mwelekeo mpya katika mjadala wa urithi.

Marekani imesisitiza umuhimu wa sifa, uwezo wa uongozi, mageuzi ya kitaasisi na matokeo badala ya kuchukulia mzunguko wa kijiografia au jinsia kama vigezo pekee vya uteuzi.

Urusi, ingawa inatambua upendeleo uliopo wa mzunguko wa kijiografia, imeonyesha utayari wa kuzingatia wagombea kutoka kanda zilizo nje ya Amerika ya Kusini na Karibiani endapo wagombea waliopo watashindwa kupata uungwaji mkono unaohitajika katika Baraza la Usalama.

Misimamo hii inaimarisha hoja kwamba mchakato wa uteuzi unapaswa kubaki wazi kwa vigezo vya kipekee vya uongozi, kukubalika kidiplomasia na mahitaji yanayobadilika ya Umoja wa Mataifa.

Kwa Nigeria, wadau wanashikilia kuwa umuhimu wa maendeleo haya upo katika fursa ya kumwasilisha mgombea wa Kiafrika ambaye sifa na maono yake yanaweza kuzingatiwa katika pande zote za kikanda na kijiopolitiki.

Kujiondoa kwa aliyekuwa Rais wa Senegal, Macky Sall, kumebadilisha zaidi sura ya Afrika katika kinyang’anyiro hicho, hata wakati Olara Otunnu wa Uganda akisalia miongoni mwa wagombea walioteuliwa rasmi huku viashiria vikionyesha kuwa Umoja wa Mataifa unaelemea upande wa mgombea mwanamke.

Katika muktadha huu, watetezi wanahoji kuwa Nigeria inaweza kuleta mtazamo wa kipekee wa mwanamke wa Kiafrika katika mchakato wa uteuzi ambao kwa sasa bara hili halina mgombea mwanamke aliyeteuliwa rasmi.

Hoja yao kuu ni kwamba fursa hii inazidi kupimwa kwa wiki badala ya miezi.

Uamuzi wa mamlaka ya Nigeria na ulazima wa kidiplomasia

Wadau walioshauriwa kuhusu ugombea huo wanashikilia kuwa, licha ya kuongezeka kwa utetezi wa kitaasisi na kimataifa unaomzunguka Duke-Abiola, sharti moja la msingi linabaki nje ya mamlaka ya wafuasi wake: uteuzi rasmi kutoka kwa Nchi Mwanachama yenye mamlaka kamili.

Azimio namba 79/327 la Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa linahimiza waziwazi Nchi Wanachama kutoa kipaumbele kikubwa katika kuwateua wanawake, likitambua kuwa hakuna mwanamke aliyewahi kushika wadhifa wa Katibu Mkuu tangu kuanzishwa kwa Shirika hilo.

Azimio hilo pia linatoa nafasi ya uteuzi kufanywa na Nchi Mwanachama mmoja mmoja au makundi ya Nchi Wanachama.

Kwa hivyo, Nigeria haihitaji mwaliko tofauti wa kisiasa ili kuanzisha uteuzi, ingawa uamuzi huo lazima uzingatie masharti yaliyowekwa ya uwasilishaji katika Umoja wa Mataifa.

Wachambuzi wanahoji kuwa Nigeria, kama nchi yenye idadi kubwa zaidi ya watu barani Afrika na mshiriki mwenye ushawishi mkubwa katika diplomasia ya Afrika, usalama wa kikanda, ulinzi wa amani na utawala wa kimataifa, ina hadhi ya kimataifa na sifa za kihistoria za kuwasilisha ugombea mzito.

Wanasisitiza kuwa swali la msingi si tena iwapo Nigeria ina uhalali wa kidiplomasia wa kushiriki, bali ni iwapo itatumia fursa hiyo kabla mchakato wa kimataifa wa uteuzi haujahitimishwa.

Kwa utawala wa Rais Bola Ahmed Tinubu, uamuzi kama huo unaweza pia kutoa jukwaa la kuendeleza sera ya mambo ya nje ya Nigeria ya “D Nne” (Four Ds): Idadi ya Watu (Demography), Maendeleo (Development), Wanaishio Ughaibuni (Diaspora) na Demokrasia (Democracy).

Vipaumbele hivi vinasisitiza matarajio ya Nigeria ya kuwa na ushirikiano imara zaidi wa kimataifa, ushiriki wenye ushawishi mkubwa katika utawala wa dunia na uwepo wa kidiplomasia ulioimarishwa ndani ya Umoja wa Mataifa, ECOWAS, taasisi za amani na usalama za Afrika na mifumo mingine ya ushirikiano wa kimataifa.

Wafuasi wanaamini kuwa ugombea wa Nigeria, ukisukumwa ipasavyo kupitia njia za kidiplomasia, unaweza kuonyesha dhamira ya nchi hiyo katika ushiriki wa kimataifa wenye misingi imara na uongozi wa dunia wenye tija.

Hoja ya kipekee kwa Duke-Abiola

Kiini cha utetezi huu ni hoja kwamba Duke-Abiola analeta mchanganyiko wa taaluma mbalimbali za usomi wa sheria, utawala wa umma, uongozi wa kimkakati, ushiriki wa kimataifa na uzoefu wa sera za umma unaoendana na majukumu ya Katibu Mkuu wa Umoja wa Mataifa.

Akiwa mwanasheria wa katiba aliyepata mafunzo nchini Uingereza, Mwanachama Mashuhuri wa Taasisi ya Kitaifa ya Nigeria (mni), mpatanishi wa kimataifa na mtaalamu wa mikakati ya sera za umma, uzoefu wa kikazi wa Duke-Abiola unajumuisha utawala wa kikatiba, sheria za kimataifa, haki za binadamu, diplomasia, masomo ya usalama na mikakati, amani na utatuzi wa migogoro, uhamiaji, maendeleo endelevu na mageuzi ya kitaasisi.

Watetezi wanashikilia kuwa upana huu wa uzoefu unatoa msingi wa kukabiliana na changamoto zilizounganishwa zinazoukabili mfumo wa sasa wa kimataifa, ikiwa ni pamoja na migogoro ya kivita, kutoaminiana kwa taasisi, ukosefu wa usalama wa binadamu, watu kuhama makazi yao, maendeleo yasiyo sawa na ongezeko la hitaji la ushirikiano wenye ufanisi wa kimataifa.

Wanazidi kuhoji kuwa ugombea wake unaweza kupanua uwakilishi wa wanawake wa Kiafrika katika uongozi wa kimataifa huku ukiweka Nigeria kama mchangiaji katika kutafuta Umoja wa Mataifa ulio sikivu zaidi, jumuishi, wenye uwajibikaji na ufanisi.

Uhusiano wake wa muda mrefu na masuala ya uhalali wa kidemokrasia, ukatiba na utawala wa umma pia unaweka ugombea wake tarajiwa ndani ya simulizi pana ya kihistoria ya Nigeria ya matarajio ya kidemokrasia na uwajibikaji wa kitaasisi.

Hata hivyo, wadau wanasisitiza kuwa kipimo cha mwisho cha ugombea wowote lazima kibaki kuwa uwezo uliothibitishwa wa mgombea kujenga imani ya kimataifa, kufanya maamuzi huru na kueleza maono yanayoaminika kwa mustakabali wa Shirika hilo.

Wito wa Afrika kwa katibu mkuu wa kwanza mwanamke

Hoja pana ya uongozi wa wanawake katika Umoja wa Mataifa imepata uungwaji mkono mpya kutoka kwa viongozi wanawake mashuhuri wa Afrika.

Dk. Nkosazana Dlamini-Zuma, aliyekuwa Mwenyekiti wa Kamisheni ya Umoja wa Afrika na Mkuu wa Chuo Kikuu cha Limpopo nchini Afrika Kusini, hivi karibuni alisisitiza tena hitaji la mwanamke kuibuka kama Katibu Mkuu ajaye wa Umoja wa Mataifa.

Akizungumza na Shirika la Habari la Nigeria pembezoni mwa mkutano wa ngazi ya juu wa ushirikiano kati ya Urusi na Afrika mjini Moscow mnamo Oktoba 2026, Dlamini-Zuma alisisitiza kuwa uongozi wa Shirika hilo la kimataifa haupaswi tena kubaki kuwa milki ya wanaume pekee.

“Ni wanaume ndio watakaopiga kura, kwa sababu wao ndio wengi na lazima wampigie kura mwanamke. Kiti hicho hakijawahi kukaliwa na mwanamke; ni wakati sasa wanawake washike wadhifa huo,” alisema.

Alisisitiza zaidi kuwa kuendeleza ushiriki wa wanawake katika uongozi lazima kuwe jukumu la pamoja, linalohitaji kujitolea kikamilifu kwa wanaume na wanawake kwa pamoja.

Mchango wake unaimarisha hoja inayokua kimataifa kwamba uteuzi wa Katibu Mkuu ajaye unatoa fursa ya kurekebisha ukosefu wa usawa uliodumu kwa muda mrefu katika historia ya uongozi wa kimataifa.

Kwa wanaomuunga mkono Duke-Abiola, umuhimu wake ni wa pande mbili: fursa kwa Umoja wa Mataifa kumteua Katibu Mkuu wake wa kwanza mwanamke na uwezekano wa Afrika kuchangia mwanamke mwenye sifa stahiki katika uteuzi huo wa kihistoria.

Juhudi za kidiplomasia za muungano wa sera na utafiti wa Afrika

Muungano wa Sera na Utafiti wa Afrika (African Policy and Research Consortium – APRC), mtandao wa sera na utafiti wa Afrika nzima, ulimuidhinisha hadharani Duke-Abiola kuzingatiwa kuwa Katibu Mkuu wa Umoja wa Mataifa mnamo Agosti 2026.

Uidhinishaji huo, ambao baadaye uliripotiwa katika vyombo vya habari vya kitaifa vya Nigeria, ulianzisha jukwaa la kitaasisi lililopangwa kwa ajili ya utetezi unaozunguka ugombea wake tarajiwa.

Akasoba Zainab Duke-Abiola

Muungano huo umeshikilia kuwa uzoefu wa Duke-Abiola katika taaluma, serikali, diplomasia na sera za kimkakati unastahili kuzingatiwa kwa uzito kimataifa.

Katika taarifa yake, shirika hilo lilisisitiza jukumu muhimu la Rais Tinubu katika kubadilisha uidhinishaji huo kuwa hatua rasmi ya kidiplomasia ya Nigeria.

Muungano huo ulifichua kuwa mawasiliano rasmi yalikuwa yametumwa kwa Rais kupitia Katibu wa Serikali ya Shirikisho kufikia Novemba 2, 2026, yakiomba uungwaji mkono wa Serikali ya Shirikisho kwa uteuzi wa Duke-Abiola.

Ombi hilo liliuweka uamuzi huo kama fursa ya haraka ya kidiplomasia na mchango wenye uwezekano wa kuweka historia kwa hadhi ya Afrika katika utawala wa dunia.

“Tunaandika kwa dharura kwa sababu wakati huu ni halisi, unazidi kuwa mfupi, na huenda usirudi kwa kizazi kizima. Mara ya mwisho Afrika kushika wadhifa huu ilikuwa wakati Kofi Annan alipoondoka mwaka 2006. Katika miongo minane, hakuna mwanamke aliyewahi kuushika kabisa. Nigeria sasa ina nafasi ya kujibu mambo yote mawili kwa saini moja,” ulisema Muungano huo.

Taarifa hiyo inaakisi imani ya shirika hilo kwamba Nigeria inaweza kwa wakati mmoja kuendeleza uwakilishi wa Afrika na matarajio ya muda mrefu ya kimataifa ya uongozi wa wanawake katika kilele cha mfumo wa Umoja wa Mataifa.

Kuongezeka kwa utetezi wa kimataifa

Dk. Jenny Clarence, Mkuu wa Mawasiliano ya Kimataifa wa Kampeni ya Ukatibu Mkuu wa Umoja wa Mataifa ya Duke-Abiola, pia amepongeza kuongezeka kwa uungwaji mkono unaozunguka ugombea tarajiwa wa Mnigeria huyo.

Kwa mujibu wa Clarence, hamasa kutoka kwa mashirika, taasisi na mitandao ya utetezi katika kanda mbalimbali inaonyesha kupanuka kwa ushawishi wa kimataifa wa kampeni ya Duke-Abiola.

Alisisitiza kuwa uteuzi rasmi kutoka kwa Rais Tinubu ungetoa msingi muhimu kwa sifa za mgombea, maono ya uongozi na vigezo vya kidiplomasia kuzingatiwa ndani ya mfumo uliowekwa wa uteuzi wa Umoja wa Mataifa.

Clarence alielezea imani yake juu ya uwezo wa Duke-Abiola kuvutia uungwaji mkono mpana wa kimataifa, huku akisisitiza umuhimu wa kupata uidhinishaji rasmi wa Nigeria.

Vilevile, mchambuzi mmoja wa masuala ya siasa na uhusiano wa kimataifa ambaye aliomba kutotajwa jina alihoji kuwa kumwasilisha Duke-Abiola kungethibitisha utayari wa Nigeria kuweka mbele ya jumuiya ya kimataifa mgombea mwenye uzoefu mkubwa wa kiakili, kiserikali na kidiplomasia.

Kwa Afrika, mchambuzi huyo alisema, ugombea huo ungeashiria uwezo wa bara hili kuchangia si tu katika utekelezaji wa maamuzi ya kimataifa, bali pia katika uundaji wake kupitia uongozi, mawazo, upatanishi, utaalamu wa kitaasisi na mamlaka ya kimaadili.

Ugombea kama huo, mchambuzi huyo alishikilia, ungedhihirisha matarajio ya Afrika ya kuunda mustakabali wa ushirikiano wa kimataifa kutoka katika nafasi ya ushawishi chanya na uwajibikaji.

Kutoka uidhinishaji hadi hatua za kidiplomasia

Wadau wanakubaliana kuwa uidhinishaji wa kitaasisi, nia njema ya kimataifa na utetezi wa umma, hata viwe muhimu kiasi gani, haviwezi kuchukua nafasi ya michakato rasmi ya kidiplomasia inayohitajika ili kuzingatiwa na Umoja wa Mataifa.

Kwa hivyo, uteuzi wa Nigeria ungehitaji kuambatana na maono yenye ushawishi ya uongozi, nyaraka zilizoainishwa za ugombea na mashauriano endelevu ya kidiplomasia na wajumbe wa kudumu na waliochaguliwa wa Baraza la Usalama.

Ushirikiano na serikali za Afrika, mashirika ya kikanda, wanachama wote wa Umoja wa Mataifa na wadau wenye ushawishi wa kimataifa pia ungekuwa muhimu katika kuthibitisha uwezekano wa kufanikiwa kwa ugombea huo.

Wachambuzi wanabainisha kuwa uungwaji mkono wa wajumbe watano wa kudumu unasalia kuwa wa lazima ili kupata pendekezo la Baraza la Usalama, na kufanya kukubalika kidiplomasia katika maslahi yanayokinzana ya kijiopolitiki kuwa jambo la msingi.

Kwa hivyo, hoja ya ushiriki wa Nigeria lazima iendane na mkakati wa vitendo wenye uwezo wa kujenga uungwaji mkono nje ya mazingatio ya kitaifa, kibara na kiishara.

Wafuasi wanashikilia kuwa ushiriki wa kimataifa wa Duke-Abiola, uzoefu wake wa kisheria na kisera, historia yake ya upatanishi na kujitolea kwake kwa utawala jumuishi wa dunia vinatoa msingi ambao mashauriano hayo yanaweza kufanyika.

Hata hivyo, wanatambua kuwa uteuzi ungekuwa mwanzo, na si mwisho, wa mchakato wa kidiplomasia.

Wakati wa maamuzi kwa Nigeria na Afrika

Wakati Umoja wa Mataifa ukielekea kumchagua Katibu Mkuu wake ajaye, Nigeria inakabiliwa na fursa inayozidi kubanwa na wakati ya kuamua iwapo ugombea tarajiwa wa Duke-Abiola unapaswa kutoka katika uidhinishaji wa kitaasisi na utetezi wa kimataifa na kuingia katika hatua rasmi ya kidiplomasia.

Kura nane za maoni zisizo rasmi za Baraza la Usalama, kuendelea kukosekana kwa pendekezo rasmi, msisitizo wa Washington juu ya sifa, uwazi wenye masharti wa Moscow kwa wagombea kutoka nje ya kanda iliyopendelewa kijadi na kujiondoa kwa aliyekuwa Rais wa Senegal kwa pamoja vimeunda mazingira ambayo watetezi wanaamini yanahitaji kuzingatiwa mara moja.

Wakati huohuo, kukosekana kwa mwanamke wa Kiafrika miongoni mwa wagombea walioteuliwa rasmi kunaibua swali pana zaidi kuhusu uwakilishi wa bara hili katika mchakato huu wa kihistoria wa uteuzi.

Kwa utawala wa Tinubu, watetezi wanahoji, suala hili linavuka matarajio ya mgombea binafsi. Linahusu uwezo wa Nigeria wa kuchukua hatua za kidiplomasia, kuonyesha uongozi unaoaminika na kushiriki kikamilifu katika kuunda mustakabali wa mfumo wa ushirikiano wa kimataifa.

Wafuasi wa Duke-Abiola wanashikilia kuwa uteuzi wake ungeweka mbele ya jumuiya ya kimataifa mwanamke wa Kiafrika ambaye uzoefu wake wa kikazi unagusa sheria za katiba, diplomasia, amani na usalama, utawala wa umma, maendeleo na uongozi wa kimkakati.

Iwapo ugombea wake hatimaye ungeweza kupata mwafaka wa kimataifa unaohitajika kungetegemea maamuzi ya Nchi Wanachama wa Umoja wa Mataifa na Baraza la Usalama.

Hata hivyo, kinachosalia ndani ya mamlaka ya moja kwa moja ya Nigeria ni uamuzi wa kumwasilisha.

Huku kipindi cha mpito kikikaribia, wadau wanahoji kuwa wakati huu unahitaji uwazi wa malengo, ushiriki wa kidiplomasia kwa wakati na kutambua fursa za kihistoria zilizo mbele ya nchi.

Fursa hii haina uhakika wa moja kwa moja, na matokeo hayawezi kuamuliwa kabla. Lakini uwezo wa kuchukua hatua bado upo.

Kwa Nigeria, swali lililopo ni la haraka na zito: je, itatumia dirisha hili la kidiplomasia linalozidi kufungwa kuendeleza ugombea wa Duke-Abiola na kuweka maono ya uongozi wa mwanamke wa Kiafrika mbele ya jumuiya ya kimataifa?

Kwa Afrika, jibu lake linaweza kubeba umuhimu unaovuka mchakato huu wa sasa wa uteuzi.

Kwa Umoja wa Mataifa, hatua hiyo ingepanua wigo wa mitazamo ya kiuongozi katika wakati ambapo Shirika hilo la kimataifa linakabiliwa na hitaji la haraka la kurejesha imani, diplomasia yenye ufanisi na ushirikiano wa kimataifa wenye misingi imara.

Uamuzi wa kuteua ni wa Nigeria. Uamuzi wa kuthibitisha uteuzi ni wa Umoja wa Mataifa. Fursa ya kuandika historia inaanza na ujasiri wa kuchukua hatua.

Habari Zifananazo

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Back to top button