Ushindani wa madini mkakati waipa Tanzania fursa

TANZANIA inaendelea kuwa na nafasi muhimu katika mnyororo wa kimataifa wa upatikanaji wa madini mkakati, hali inayofungua fursa kubwa za kiuchumi, huku ikihitaji tahadhari katika kuhakikisha rasilimali hizo zinawanufaisha Watanzania na kuchochea maendeleo ya viwanda nchini.

Kuongezeka kwa ushindani wa kimataifa wa madini hayo kumefanya nchi mbalimbali kuongeza juhudi za kuhakikisha zinapata vyanzo vya uhakika vya madini yanayohitajika katika teknolojia za kisasa, utengenezaji wa betri, nishati jadidifu na viwanda vingine vya kimkakati.

Miongoni mwa madini hayo ni graphite, nickel na cobalt, ambayo yameendelea kuwa na umuhimu mkubwa kutokana na matumizi yake katika teknolojia mbalimbali zinazohusiana na nishati na uzalishaji wa bidhaa za kisasa.

Marekani ni miongoni mwa nchi zilizoweka usalama na upatikanaji wa madini mkakati kuwa sehemu ya vipaumbele vyake, huku ikishirikiana na nchi nyingine kupitia Mpango wa Ushirikiano wa Usalama wa Madini (Minerals Security Partnership) katika kuendeleza miradi ya uchimbaji, uchakataji na urejelezaji wa madini hayo.

Tanzania imekuwa sehemu ya majadiliano hayo na kuhusishwa na miradi inayohusisha madini ya graphite na nickel, jambo linaloonyesha kuongezeka kwa umuhimu wa nchi katika soko la kimataifa la madini mkakati.

Hata hivyo, pamoja na fursa zinazotokana na kuongezeka kwa mahitaji ya madini hayo, suala muhimu kwa Tanzania ni kuhakikisha maslahi ya Taifa yanawekwa mbele katika ushirikiano na wawekezaji na washirika wa kimataifa.

Swali kubwa si nani anayehitaji madini ya Tanzania, bali ni kiasi gani cha thamani kitakachobaki nchini kutokana na uchimbaji na matumizi ya rasilimali hizo.

Uwekezaji katika sekta hiyo unaweza kutoa fursa za ajira, kuongeza mapato ya Serikali, kuhamisha teknolojia na kukuza ujuzi wa Watanzania, lakini pia kuna umuhimu wa kuhakikisha shughuli za uchimbaji zinaenda sambamba na uchakataji na uongezaji thamani nchini.

Kwa mantiki hiyo, Tanzania inakabiliwa na changamoto ya kuamua iwapo itaendelea kuwa zaidi muuzaji wa madini ghafi au yaliyochakatwa kwa kiwango kidogo, au kujenga uwezo mkubwa wa ndani wa kuchakata madini na kuzalisha bidhaa zinazotokana na rasilimali hizo.

Uzoefu wa nchi nyingine unaweza kutoa mafunzo muhimu kwa Tanzania. Indonesia, kwa mfano, imechukua hatua za kuongeza uchakataji wa nickel ndani ya nchi kwa lengo la kuongeza thamani ya rasilimali hiyo kabla ya kufikia masoko ya kimataifa.

Kwa upande mwingine, uzoefu wa nchi zinazozalisha madini kama Jamhuri ya Kidemokrasia ya Congo na Zambia unaweza kusaidia Tanzania kutathmini fursa na changamoto zinazoweza kujitokeza katika usimamizi wa rasilimali zinazohitajika na mataifa yenye viwanda vikubwa.

Kuongezeka kwa ushindani wa kimataifa hakumaanishi kwamba Tanzania inapaswa kukataa uwekezaji wa kigeni au ushirikiano wa kimataifa. Badala yake, hali hiyo inasisitiza umuhimu wa kuwa na mikataba yenye maslahi kwa Taifa, uwazi, usimamizi madhubuti wa mazingira, ushiriki wa wazawa na sera zinazohakikisha thamani zaidi inabaki nchini.

Aidha, Tanzania inahitaji kuhakikisha kuwa wananchi wanapata manufaa kutokana na shughuli hizo kupitia ajira, biashara kwa wazawa, ujuzi, teknolojia na huduma za kijamii katika maeneo yanayozalisha madini.

Kwa kuwa mahitaji ya madini mkakati yanatarajiwa kuendelea kuongezeka kutokana na maendeleo ya teknolojia na mabadiliko kuelekea matumizi ya nishati safi, Tanzania ina nafasi ya kutumia utajiri wake wa madini kama kichocheo cha maendeleo ya viwanda.

Hata hivyo, nafasi hiyo itategemea namna nchi itakavyosimamia rasilimali zake, kujadiliana na wawekezaji na kuhakikisha kuwa mikataba na sera za madini zinaendana na maslahi ya muda mrefu ya Taifa.

Kwa Tanzania, mbio za kimataifa za kutafuta madini mkakati zinapaswa kuangaliwa si kama fursa ya kuvutia uwekezaji pekee, bali pia kama nafasi ya kuongeza thamani ya rasilimali, kujenga viwanda, kukuza ajira na kuimarisha uchumi wa Taifa.

Hatua hiyo inaweza kusaidia kuhakikisha kuwa utajiri wa madini wa Tanzania hauishii kuwa chanzo cha malighafi kwa viwanda vya nje, bali unakuwa msingi wa kujenga uchumi wenye uzalishaji na thamani kubwa zaidi ndani ya nchi.