Kambi za kijeshi za kigeni zatishia uhuru Afrika

Makala hii inaeleza namna uwepo wa kambi za kijeshi za mataifa ya kigeni barani Afrika unavyoibua mjadala kuhusu usalama, uhuru wa mataifa na ushindani wa madola makubwa duniani.

Mazingira ya usalama barani Afrika yanazidi kuwa na uwepo wa majeshi ya mataifa mbalimbali ya kigeni, huku serikali zikikabiliwa na changamoto ya kusawazisha mahitaji ya usalama wa sasa na kulinda uhuru wao wa muda mrefu.

Kuanzia Djibouti yenye umuhimu mkubwa wa kimkakati katika Pembe ya Afrika, Somalia inayokabiliwa na changamoto za kiusalama hadi Niger iliyobadili washirika wake wa kijeshi, ushiriki wa mataifa ya kigeni unazidi kuhusishwa na ushindani wa madola makubwa kutafuta ushawishi barani Afrika.

Djibouti ni miongoni mwa mifano inayoonesha hali hiyo. Nchi hiyo ndogo katika Pembe ya Afrika ina kambi za kijeshi za Marekani, China, Ufaransa, Japan na Italia, zikiwa karibu na Mlango-Bahari wa Bab el-Mandeb, eneo muhimu linalounganisha Bahari Nyekundu na Ghuba ya Aden.

Marekani inaendesha kambi ya kijeshi ya Camp Lemonnier, wakati China imeimarisha miundombinu ya kambi yake ya kijeshi ya nje, hatua ambayo wachambuzi wanasema inaweza kuongeza uwezo wake wa ufuatiliaji na mawasiliano.

Kwa Djibouti, uwepo huo unaweza kuleta manufaa ya kiuchumi na kimkakati. Kwa mataifa yanayomiliki kambi hizo, eneo hilo lina umuhimu katika kufikia Bahari Nyekundu, Ghuba ya Aden, Mashariki ya Kati na maeneo mengine yenye changamoto za kiusalama.

Hata hivyo, mikataba ya kijeshi na mataifa ya kigeni haimaanishi moja kwa moja kuwa nchi mwenyeji imepoteza uhuru wake. Serikali huru zinaweza kuingia katika makubaliano hayo kwa lengo la kutetea maslahi yao ya kitaifa.

Changamoto hujitokeza pale ushirikiano huo unapokuwa wa muda mrefu na wenye kutegemeana kwa kiwango kikubwa, kiasi cha kuathiri uwezo wa nchi kufanya maamuzi ya kimkakati bila kushinikizwa na maslahi ya mataifa ya nje.

Uzoefu wa Afrika pia unaonesha kuwa ushirikiano wa kijeshi na mataifa ya kigeni unaweza kuwa na mchango katika kukabiliana na vitisho vya usalama.

Nchini Somalia, vikosi vya Umoja wa Afrika vinavyoungwa mkono na washirika wa kimataifa vinaendelea kuwa sehemu muhimu ya juhudi za kupambana na makundi yenye msimamo mkali.

Misheni ya Umoja wa Afrika ya Kusaidia na Kuleta Utulivu Somalia (AUSSOM) ilianzishwa baada ya kumalizika kwa ATMIS, ikiwa na jukumu la kusaidia taasisi za usalama za Somalia na kuimarisha uwezo wa nchi hiyo kujisimamia kiusalama.

Hata hivyo, utegemezi wa Somalia kwa ufadhili wa nje unaibua maswali kuhusu uendelevu wa ushirikiano huo. Misheni hiyo inategemea kwa kiwango kikubwa msaada wa kimataifa kwa mahitaji ya usafirishaji, mafuta, chakula na huduma za matibabu.

Nchini Niger, mapinduzi ya kijeshi ya mwaka 2023 yalisababisha nchi hiyo kusitisha ushirikiano wa kiusalama na Ufaransa na Marekani. Marekani ilikamilisha kuondoa wanajeshi na vifaa vyake nchini humo Septemba 2024, ikiwemo katika kambi za kijeshi za Air Base 101 jijini Niamey na Air Base 201 mjini Agadez.

Baadaye, Niger iliimarisha uhusiano wake na Urusi. Hali hiyo inaonesha kuwa kuondoa jeshi la taifa moja la kigeni hakumaanishi lazima kumalizika kwa ushawishi wa kijeshi kutoka nje, kwani nchi inaweza kuanzisha ushirikiano mpya na taifa jingine.

Kwa hiyo, mjadala kuhusu uhuru wa Afrika unahitaji kuangalia zaidi ya uwepo wa wanajeshi wa kigeni. Ni muhimu pia kuchunguza masharti ya mikataba, muda wake, usimamizi wa bunge na wananchi, mamlaka ya kuendesha shughuli za kijeshi, haki za kisheria na taratibu za kusitisha makubaliano hayo.

Kambi za kijeshi zinaweza kuleta mapato, ajira, miundombinu na manufaa mengine ya kiuchumi kwa nchi mwenyeji. Hata hivyo, manufaa hayo yanahitaji kupimwa dhidi ya gharama za kimkakati zinazoweza kujitokeza pale mikataba inapofungwa bila tathmini ya kina ya athari zake za muda mrefu.

Afrika kwa sasa inakabiliwa na changamoto ya kuhakikisha kuwa ushirikiano wa kijeshi unasaidia kupata taarifa za kiintelijensia, mafunzo, vifaa na uwezo wa kukabiliana na vitisho vya usalama, bila kujenga utegemezi unaoweza kuathiri uhuru wa maamuzi ya kitaifa.

Kadiri ushindani kati ya Marekani, China, Urusi na mataifa ya Ulaya unavyozidi kuongezeka, nafasi ya Afrika katika mikakati ya kijeshi na kijiografia ya dunia inazidi kuwa muhimu.

Changamoto kuu kwa mataifa ya Afrika ni kuhakikisha kuwa ushirikiano wa kijeshi na mataifa ya kigeni unabaki kuwa chombo cha kutekeleza sera na kulinda maslahi ya taifa, badala ya sera zao za usalama kutumika kutekeleza ushindani wa kisiasa na kimkakati wa madola ya nje.