Kura 54 za Afrika bado hazijawa nguvu ya pamoja

Baraza la Usalama la Umoja wa Mataifa ni mfano mkubwa wa changamoto hiyo. Wajumbe wake watano wa kudumu Marekani, Russia, China, Uingereza na Ufaransa wana mamlaka ya kura ya turufu, huku Afrika ikiwa haina kiti cha kudumu katika chombo hicho muhimu cha maamuzi ya kimataifa.

Afrika ni miongoni mwa kanda zenye idadi kubwa ya kura katika mfumo wa kimataifa, ikiwa na nchi 54 wanachama wa Umoja wa Afrika zinazowakilishwa katika Umoja wa Mataifa. Hata hivyo, bara hilo bado linakabiliwa na changamoto ya kubadili nguvu hiyo ya namba kuwa ushawishi wa pamoja katika masuala ya kijiografia na kisiasa duniani.

Kundi la Afrika katika Umoja wa Mataifa tayari huratibu misimamo kuhusu masuala mbalimbali, ikiwamo afya, uhamiaji, amani na usalama.

Hata hivyo, serikali za Afrika mara nyingi huwa na maslahi tofauti ya kitaifa, washirika tofauti wa nje na vipaumbele tofauti vya kiusalama, hali inayofanya iwe vigumu kufikia msimamo mmoja katika masuala nyeti ya kisiasa na kimataifa.

Changamoto hiyo imezidi kuonekana wakati ushindani kati ya mataifa yenye nguvu duniani ukiongezeka.

Marekani, China, Russia na mataifa ya Ulaya yanatafuta kuimarisha uhusiano wa kiuchumi, kiusalama na kidiplomasia barani Afrika, huku serikali za Afrika zikijaribu kulinda maslahi yao ya kitaifa katika mazingira hayo yenye ushindani.

Katika Umoja wa Mataifa, nchi za Afrika kwa pamoja zina nguvu kubwa ya kura katika Baraza Kuu. Hata hivyo, idadi ya kura pekee haiwezi moja kwa moja kugeuka kuwa ushawishi katika taasisi ambazo mamlaka makubwa ya maamuzi yamejikita katika nchi chache.

Baraza la Usalama la Umoja wa Mataifa ni mfano wa wazi.

Wajumbe watano wa kudumu wana haki ya kura ya turufu, wakati Afrika haina mwakilishi wa kudumu. Katika Mkutano Mkuu wa Umoja wa Mataifa wa mwaka 2026, viongozi wa Afrika waliendelea kutoa wito wa kufanyiwa mageuzi kwa Baraza hilo na kutaka bara hilo lipate uwakilishi wa kudumu.

Umoja wa Afrika umetambua pia umuhimu wa kuongeza uratibu wa kidiplomasia.

Mwezi Aprili 2026, Baraza la Amani na Usalama la Umoja wa Afrika lilitaka kuimarishwa kwa ushirikiano kati ya nchi tatu za Afrika zilizokuwa wajumbe wa Baraza la Usalama la Umoja wa Mataifa na Kundi la Afrika lililoko New York.

Baraza hilo pia lilitaka kuwepo kwa misimamo ya pamoja ya Afrika pamoja na mpango wa utekelezaji wa kila mwaka wa kusukuma misimamo hiyo katika Baraza la Usalama.

Hatua hiyo inaonyesha kwamba changamoto ya Afrika si ukosefu wa uwakilishi au kura pekee, bali pia namna ya kutumia nguvu hizo kwa pamoja.

Umoja wa Afrika pia unaelekea katika kujenga mfumo mpana zaidi wa sera ya nje ya bara. Mwezi Februari 2026, Mkutano wa Wakuu wa Nchi na Serikali wa Umoja wa Afrika uliielekeza Tume ya Umoja huo kuchagua wataalamu kutoka kanda tano za Afrika ili kuandaa mfumo wa sera ya nje ya Afrika.

Hatua hiyo inaonyesha wasiwasi unaoongezeka kuhusu ushindani wa mataifa yenye nguvu duniani na kugawanyika kwa mfumo wa kimataifa.

Kwa Tanzania, uratibu wa bara tayari ni sehemu ya mwelekeo wake wa sera ya nje.

Wizara ya Mambo ya Nje na Ushirikiano wa Afrika Mashariki inaeleza kuwa sera ya nje ya Tanzania inahusisha kuimarisha umoja wa Afrika, kushiriki kikamilifu katika taasisi za kikanda na kimataifa, kuendeleza ushirikiano wa nchi za Kusini mwa dunia na kulinda maslahi ya taifa kupitia ushirikiano wa kimataifa.

Tanzania pia ilishiriki katika Kikao cha 49 cha Kawaida cha Baraza la Utendaji la Umoja wa Afrika kilichofanyika Julai 2026, ambacho kilijadili pia maandalizi ya mikutano ya uratibu kati ya uongozi wa Umoja wa Afrika, jumuiya za kiuchumi za kikanda na mifumo mingine ya kikanda.

Hata hivyo, changamoto kubwa iko katika utekelezaji.

Bara linaweza kuwa na maslahi yanayofanana bila kuwa na sera moja. Tofauti katika uhusiano wa kiuchumi, ushirikiano wa kiusalama, vipaumbele vya kisiasa na maslahi ya kikanda zinaweza kugawanya serikali za Afrika wakati maamuzi muhimu ya kimataifa yanapofikiwa.

Mgawanyiko huo unaweza kupunguza uwezo wa Afrika katika majadiliano.

Mataifa yenye nguvu yanaweza kujadiliana na nchi moja moja badala ya kukabiliana na bara kama nguvu moja ya pamoja, hasa katika maeneo yenye umuhimu wa kimkakati kama madini muhimu, ushirikiano wa kijeshi, miundombinu, biashara na teknolojia.

Kwa hiyo, mkakati madhubuti zaidi wa kidiplomasia unahitaji serikali za Afrika kutambua masuala ambayo zinaweza kuwa na msimamo wa pamoja na kuratibu misimamo hiyo kabla ya kuingia katika mazungumzo makubwa ya kimataifa.

Pia kunahitajika mawasiliano bora zaidi kati ya Umoja wa Afrika, jumuiya za kikanda na serikali za kitaifa.

Kura 54 za Afrika ni rasilimali muhimu ya kidiplomasia, lakini idadi pekee haiwezi kuunda nguvu ya kijiografia.

Uratibu, maandalizi na ushiriki endelevu wa kidiplomasia ndiyo unaoweza kubadili kura hizo kuwa ushawishi wa pamoja.

Kwa Tanzania, kuunga mkono uratibu madhubuti wa Umoja wa Afrika huku ikiendelea kulinda maslahi yake ya kitaifa kunaweza kuwa sehemu ya mkakati mpana wa kidiplomasia katika kipindi ambacho ushindani wa mataifa makubwa kutafuta masoko, rasilimali na ushirikiano wa kisiasa barani Afrika unazidi kuongezeka.

Kwa hiyo, changamoto kubwa inayolikabili Afrika si ukosefu wa kura.

Ni namna ya kuzibadili kura hizo kuwa chombo kimoja cha kidiplomasia chenye uwezo wa kusukuma mbele maslahi ya pamoja ya Afrika.