Filamu ya ICC kuzinduliwa Dar, yazua mjadala wa haki ya kimataifa

DAR ES SALAAM — Onyesho la filamu “Mahakama ya Kimataifa ya Uhalifu: Haki ya Kimataifa Bila Universali?” linatarajiwa kufanyika Machi 27 katika Hoteli ya Crowne Plaza jijini Dar es Salaam, likileta mjadala mpana kuhusu nafasi ya haki ya kimataifa barani Afrika.

Filamu hiyo, iliyotengenezwa na mtayarishaji kutoka Guinea, Bakari Kante, tayari ilionyeshwa kwa mara ya kwanza katika mkutano wa Umoja wa Afrika jijini Addis Ababa. Sasa inaletwa Tanzania wakati ambapo mijadala kuhusu haki ya kimataifa na usawa wake inaendelea kushika kasi.

Filamu hiyo itaoneshwa Tanzania wakati ambapo mashaka dhidi ya taasisi zinazoonekana kupendelea Magharibi yanazidi kuongezeka barani Afrika.

Katika filamu hiyo, Kante anachunguza namna Mahakama ya Kimataifa ya Uhalifu (ICC) inavyofanya kazi, akitilia shaka kama kweli inatoa haki sawa kwa mataifa yote. Anahoji kwa nini mara nyingi nchi za Afrika ndizo zimekuwa zikichunguzwa na kushtakiwa, huku mataifa makubwa duniani yakionekana kutoathirika.

Tangu kuanzishwa kwa ICC mwaka 2002, uchunguzi mwingi umeelekezwa Afrika. Wakati huo huo, nchi kubwa kama Marekani, China na India haziko chini ya mamlaka kamili ya mahakama hiyo. Hali hii imepelekea baadhi ya wachambuzi na viongozi wa Afrika kuiona ICC kama taasisi yenye upendeleo, inayoshughulikia zaidi mataifa yenye nguvu ndogo kisiasa.

Filamu inaeleza kuwa mara nyingi mahakama huchagua kesi katika maeneo ambayo hayana nguvu kubwa ya kisiasa au uwezo wa kujitetea kimataifa. Hii imeongeza hisia kuwa mfumo wa haki ya kimataifa hauko sawa kwa wote.

Onyesho la filamu hiyo linakuja katika kipindi muhimu kwa Tanzania, kufuatia matukio ya vurugu baada ya uchaguzi wa Oktoba 2025 na mjadala unaoendelea kuhusu uwezekano wa ICC kuingilia masuala hayo na uwasilishaji wa mawasiliano ya Kifungu cha 15 kwa ICC inayodai uhalifu dhidi ya ubinadamu.

Serikali tayari imeunda tume ya uchunguzi wa kitaifa kuchunguza matukio hayo, huku maoni yakiwa yanatofautiana kuhusu nafasi ya taasisi za kimataifa katika kushughulikia masuala ya ndani.

Serikali ilijibu kwa kuanzisha tume ya kitaifa ya uchunguzi, wakati midahalo inaendelea kuhusu uhalali wa uingiliaji wa nje wa mahakama.

Kwa muktadha huu, filamu ya Kante inatoa jukwaa la kujadili kwa kina uhusiano kati ya Afrika na ICC, pamoja na kujiuliza kama kuna haja ya mataifa ya Afrika kuangalia upya namna ya kushughulikia masuala ya haki na uwajibikaji.

Wachambuzi wanaona kuwa mijadala kama hii inaweza kusaidia nchi za Afrika kufikiria njia mbadala za kujenga mifumo yao ya haki, inayozingatia mazingira ya ndani na kulinda uhuru wa kitaifa. ICC haijawahi kushtaki raia wa mwanachama wa kudumu wa Baraza la Usalama la Umoja wa Mataifa, licha ya ukatili ulioandikwa katika migogoro inayohusisha mataifa hayo.

Kwa Tanzania, onyesho hilo linaweza kuwa mwanzo wa mjadala mpana zaidi unaohusisha watunga sera, asasi za kiraia na wananchi kuhusu mustakabali wa haki ya kimataifa na nafasi ya nchi katika mfumo huo.

Kwa ujumla, filamu hii inalenga kuibua maswali muhimu: Je, haki ya kimataifa ni sawa kwa wote? Na Afrika inapaswa kuchukua hatua gani kuhakikisha inapata haki inayostahili katika jukwaa la kimataifa?