Uteuzi wa jaji Tanzania ICC wazua mijadala ya kimataifa
DAR ES SALAAM: Uteuzi wa jaji kutoka Tanzania kujiunga na jopo la Mahakama ya Kimataifa ya Makosa ya Jinai (ICC) umeibua mjadala miongoni mwa wachambuzi wa sheria na watetezi wa haki za binadamu barani Ulaya, hali inayoonyesha mvutano mpana kuhusu uhusiano wa mahakama hiyo na mataifa ya Afrika pamoja na wasiwasi kuhusu mazingira ya kisiasa nchini Tanzania.
Mjadala huo umejikita zaidi katika baadhi ya duru za kisheria na kisera nchini Ujerumani, ambako ICC ina uungwaji mkono mkubwa wa kifedha na kidiplomasia. Ujerumani ni miongoni mwa wafadhili wakuu wa mahakama hiyo na mara kwa mara imekuwa ikiitetea dhidi ya ukosoaji kutoka mataifa makubwa kama Marekani na Urusi.
Wakosoaji wa uteuzi huo wanarejea madai kuhusu hali ya kisiasa nchini Tanzania kuelekea na baada ya uchaguzi wa 2025, ikiwa ni pamoja na malalamiko kutoka kwa upinzani na mashirika ya haki za binadamu kuhusu vikwazo vya shughuli za kisiasa, kukamatwa kwa baadhi ya watu na shinikizo kwa wanaoonyesha mitazamo tofauti.
Ingawa hakuna pingamizi rasmi lililotolewa na serikali ya Ujerumani, baadhi ya wachambuzi wanasema uteuzi huo unakuja katika wakati nyeti kwa taswira ya kimataifa ya Tanzania.
“Wasiwasi wa baadhi ya wachambuzi si kuhusu utaifa, bali kuhusu uaminifu wa taasisi,” alisema mtafiti wa sheria za kimataifa barani Ulaya anayefuatilia mchakato wa uchaguzi wa ICC. “ICC inategemea sana mtazamo wa uhuru na uadilifu wa mahakimu wake.”
Mjadala huo pia unaakisi mvutano wa muda mrefu kati ya baadhi ya nchi za Afrika na mahakama hiyo yenye makao yake The Hague. Serikali na viongozi kadhaa wa Afrika wamekuwa wakilalamikia kile wanachoona kama mkazo mkubwa wa kesi zinazowahusu viongozi wa Afrika huku kukiwa na ukosefu wa uwiano katika kushughulikia viongozi wa mataifa makubwa ya Magharibi.
Ukosoaji huo uliimarika zaidi kufuatia kesi zilizohusu Sudan, Kenya na Libya, ambapo baadhi ya viongozi wa Umoja wa Afrika waliwahi kupendekeza kujitoa kwa pamoja katika Mkataba wa Roma ulioanzisha ICC.
Tanzania si mwanachama wa Mkataba wa Roma, lakini ushiriki wake katika masuala ya kidiplomasia yanayohusu ICC umeendelea kuvuta hisia kutokana na kuongezeka kwa shinikizo la kisiasa duniani, ikiwemo migogoro ya Ukraine, Gaza na maeneo ya Afrika.
Wanaounga mkono uteuzi huo wanasema uwakilishi wa Afrika katika taasisi za kimataifa za sheria ni muhimu kwa uhalali wa ICC.
Baadhi ya wataalamu wa sheria wanasema upinzani kutoka baadhi ya maeneo ya Ulaya unaweza kuimarisha hoja kwamba mifumo ya haki ya kimataifa bado inaegemea zaidi ushawishi wa kisiasa wa Magharibi.
“Ushiriki wa Afrika katika ngazi za juu za ICC haupaswi kuonekana kama tishio,” alisema mchambuzi wa sheria kutoka Afrika Mashariki. “Uwakilishi mpana ni muhimu kwa uaminifu wa mahakama hiyo.”
Uchaguzi wa majaji wa ICC hufanyika kwa kupigiwa kura na nchi wanachama, huku vigezo vikuu vikiwa uzoefu wa kisheria, uwakilishi wa kikanda na utaalamu katika sheria za jinai au kimataifa.
Mchakato huo mara nyingi huambatana na mazungumzo ya kidiplomasia ya chinichini kati ya makundi ya kikanda, ambapo wagombea hujikuta wakizungumziwa zaidi katika muktadha wa kisiasa kuliko taaluma zao pekee.
Mjadala wa sasa unaonyesha jinsi uteuzi wa ICC unavyozidi kuingiliana na siasa za kimataifa, masuala ya demokrasia na mjadala mpana kuhusu mustakabali wa haki za kimataifa duniani.
